Ελλάδα – Τουρκία & Διεθνές δίκαιο

Του Χρήστου Φασλή

Η Τουρκία τους επόμενους μήνες ευελπιστεί σε μια επιτάχυνση της ενταξιακής της πορείας στην ΕΕ. Αυτό καλώς ή κακώς περνάει από Λευκωσία & Αθήνα. Η Λευκωσία αρνείται η δε Αθήνα εγκρίνει αλλά υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις που ανάγονται ευθέως στις διμερείς σχέσεις των δύο χωρών όσον αφορά το Αιγαίο , την Θεολογική Σχολή της Χάλκης και το Κυπριακό ζήτημα.

Οι σχέσεις των δύο χωρών διακρίνονται από μια συνεχή αμφισβήτηση των ελληνικών δικαίων από την πλευρά της γείτονος. Κυριαρχικά δικαιώματα της Ελλάδος στον υποθαλάσσιο και εναέριο χώρο αυτής αποτέλεσαν μήλον της έριδος μεταξύ των δύο γειτονικών χωρών και διαρκή θρυαλλίδα των συνεχώς μεταβαλλόμενων σχέσεων τους.

Μόνιμη σταθερά αυτής της συνεχούς εξωπολεμικής αντιπαράθεσης είναι αφενός οι αστήρικτες νομικά προκλήσεις της γείτονος – όπως ευκρινώς θα διατυπωθεί παρακάτω – ,αφετέρου  η συνεχής εμμονή της Ελλάδος στις διεθνείς συνθήκες & στη διεθνή σύμβαση για το δίκαιο της θάλασσας (1982) και ως αποτέλεσμα αυτών ένας αέναος ανταγωνισμός των εξοπλισμών μεταξύ των δύο ‘άσπονδων’ συμμάχων του Οργανισμού Βορειοατλαντικού Συμφώνου (ΝΑΤΟ).

Όπως ανεφέρθη παραπάνω η κρίση που σοβεί μεταξύ των δύο χωρών εδράζεται σε συνεχιζόμενες λεκτικές (γκρίζες ζώνες στο Αιγαίο , casus belli) ή de facto παραβιάσεις του διεθνούς δικαίου (παράνομες υπερπτήσεις στον ελληνικό εναέριο χώρο- FIR Αθηνών και διέλευση τουρκικών πλοίων στα ελληνικά χωρικά ύδατα) από πλευράς της Τουρκίας.

Η ιστορία ξεκινάει κάπου στο 1973 όταν η τουρκική κυβέρνηση παραχώρησε άδεια διεξαγωγής ερευνών για πετρέλαιο σε υποθαλάσσιες περιοχές κοντά σε ελληνικά νησιά. Το 1974 & το 1976 πραγματοποιήθηκαν έρευνες στο Αιγαίο από τουρκικό ωκεανογραφικό σκάφος. Η Ελλάδα αντέδρασε, θεώρησε τη διαμάχη νομική και ζήτησε την προσφυγή στο Διεθνές Δικαστήριο. Το ζήτημα περιπλέκεται από το γεγονός ότι η Τουρκία δεν έχει κυρώσει ούτε τη Διεθνή Συνθήκη για την Υφαλοκρηπίδα του 1958 ούτε τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας του 1982, οι οποίες ορίζουν την υφαλοκρηπίδα και τρόπους οριοθέτησής της. Το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης πάντως έχει δεχτεί ότι τα δικαιώματα του παράκτιου κράτους στην υφαλοκρηπίδα αποτελούν διεθνές εθιμικό δίκαιο και τα άρθρα 1-3 της Συνθήκης του 1958 ισχύουν για όλα τα κράτη, ανεξάρτητα από το αν την έχουν κυρώσει. Συνεπώς οι αιτιάσεις της Τουρκίας περί υφαλοκρηπίδας της Ανατολίας στην οποία ανήκουν ελληνικά νησιά του Αιγαίου πελάγους κρίνονται νομικά ασταθείς και αβάσιμες. Επιπλέον, όπως σαφώς προβλέπεται από το Διεθνές Δίκαιο και τη σχετική νομολογία (Σύμβαση της Γενεύης 1958, Σύμβαση 1982 Η.Ε. για το Δίκαιο της Θάλασσας, Απόφαση Διεθνούς Δικαστηρίου για την οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας της Βόρειας Θάλασσας 1969) τα νησιά έχουν πλήρη δικαιώματα υφαλοκρηπίδας, παρά τους περί του αντιθέτου νομικά αβάσιμους ισχυρισμούς της Τουρκίας. Φανερώνει δε,  η συνολική στάση της γείτονος ότι πίσω από την επιθυμητή -για αυτήν- οικονομική συνεκμετάλλευση και άρα πολιτική συγκυριαρχία στο Αιγαίο κρύβεται η πολλή πιθανή ύπαρξη κοιτασμάτων πετρελαίου στο υπέδαφος του βυθού αυτού, το οποίο αποτελεί φυσικό συστατικό της υφαλοκρηπίδας.

Δεύτερο επίσης μείζων ζήτημα των διμερών σχέσεων Ελλάδος – Τουρκίας είναι το πλάτος αιγιαλίτιδος ζώνης ή με άλλες λέξεις των χωρικών υδάτων της Ελλάδος. Η Ελλάδα έχει επί του παρόντος πλάτος αιγιαλίτιδος ζώνης 6 ναυτικά μίλια από την ακτή σύμφωνα με τον Ν. 230/1936. Το άρθρο 3 του σχεδίου συμβάσεως (1981) ορίζει ότι : κάθε κράτος έχει το δικαίωμα να καθορίσει το πλάτος της αιγιαλίτιδος ζώνης του μέχρι σημείου που δεν υπερβαίνει 12 ναυτικά μίλια που μετρώνται από γραμμές βάσεως καθορισμένες σύμφωνα με την παρούσα σύμβαση. Μετά την υπερψήφιση της σύμβασης από την διεθνή κοινότητα, η Τουρκία δήλωσε –αναίτια και παράνομα όπως προκύπτει σαφώς από το άνωθι άρθρο – πως θεωρεί αιτία πολέμου (casus belli) την εν λόγω επέκταση αν την υιοθετούσε η Ελλάδα. Έκτοτε αποτελεί πάγια θέση της Τουρκίας. Το θέμα έλαβε διαστάσεις στις 8 Ιουνίου 1995 , όταν η τουρκική εθνοσυνέλευση εξουσιοδότησε την τουρκική κυβέρνηση να λάβει όλα τα απαραίτητα μέτρα, συμπεριλαμβανομένων των στρατιωτικών, για την αξίωση της Ελλάδας να υιοθετήσει τον νόμο του Διεθνούς Δικαίου.

 

Τρίτο κρίσιμο σημείο της εν εξελίξει ελληνοτουρκικής έριδας αποτελούν οι συνεχείς παραβιάσεις του ελληνικού εθνικού εναέριου χώρου (FIR Αθηνών) από πλευράς της γείτονος Τουρκίας. Η Ελλάδα από το 1931 όρισε σε 10 ναυτικά μίλια το πλάτος της εναέριας ζώνής της ως προς τα ζητήματα αεροπορίας και αστυνομίας αυτής. Την 7η  Δεκεμβρίου 1944 υπογράφηκε στο Σικάγο η Σύμβαση περί Διεθνούς Πολιτικής Αεροπορίας, που προέβλεπε την ίδρυση ενός Διεθνούς Οργανισμού Πολιτικής Αεροπορίας (ICAO). O ICAO οριοθέτησε τα όρια των περιοχών ευθύνης για τον έλεγχο του εναερίου χώρου στις χώρες μέλη του (Flight Information Region-FIR). Το FIR Αθηνών οριοθετήθηκε στο πλαίσιο των περιοχικών συνδιασκέψεων αεροναυτιλίας Ευρώπης των ετών 1950, 1952 και 1958. Η Τουρκία ήταν παρούσα και αποδέχθηκε τον καθορισμό του εναέριου χώρου για τον οποίο υπεύθυνη ορίστηκε η Ελλάδα. Το FIR Αθηνών καλύπτει ολόκληρο τον ελληνικό εθνικό εναέριο χώρο και επιπλέον διάσπαρτα τμήματα του διεθνούς εναερίου χώρου. Η Τουρκία με τον Κανονισμό 88/1988 οριοθέτησε περιοχή ευθύνης της για παροχή υπηρεσιών έρευνας και διάσωσης σε κινδυνεύοντα «αεροπορικά και θαλάσσια μέσα», η οποία περιλαμβάνει τμήμα του FIR Αθηνών μέχρι το μέσο περίπου του Αιγαίου, εγκλωβίζοντας μεγάλο τμήμα της ελληνικής επικράτειας εντός της τουρκικής  περιοχής έρευνας και διάσωσης και αγνοώντας ότι οι περιοχές αεροπορικής έρευνας και διάσωσης απαιτούν απόφαση των αρμοδίων οργάνων του ICAO.

Κατόπιν αυτών συνάγεται , ότι εν τω συνόλω της , η στάση της Τουρκίας είναι ανεδαφική και νομικώς αστήρικτη είτε αυτή αφορά την υφαλοκρηπίδα , είτε την αιγιαλίτιδα ζώνη και το πλάτος αυτής είτε τα δικαιώματα της Ελλάδος στον ορισθέντα εθνικό εναέριο χώρο. Η πολιτική της αυτή σε συνδυασμό με τα αποκαλυφθέντα εγκλήματα που διεπράγησαν κατά την τουρκική εισβολή στην Κύπρο το 1974 και την ύπαρξη ενός de facto ψευδοκράτους σε έδαφος της Ευρωπαϊκής Ενώσεως αποτελεί σημαντική τροχοπέδη στην όποια προσπάθεια κάνει το γειτονικό κράτος για εκσυγχρονισμό και κατά συνέπεια για ομαλή ένταξη στην ευρωπαϊκή οικογένεια.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: